Từ những bến than của Xí nghiệp Bến Hòn Gai năm 1960 đến những dây chuyền, công trình hiện đại hôm nay, 66 năm xây dựng và phát triển của Công ty Tuyển than Hòn Gai - Vinacomin là hành trình được viết nên bằng ý chí, mồ hôi và trí tuệ của nhiều thế hệ người thợ. Những giá trị ấy đang tiếp tục được trao truyền, tạo nền tảng để Công ty vững bước trong chặng đường mới.
Từ những bến than của Xí nghiệp Bến Hòn Gai năm 1960 đến những dây chuyền, công trình hiện đại hôm nay, 66 năm xây dựng và phát triển của Công ty Tuyển than Hòn Gai - Vinacomin là hành trình được viết nên bằng ý chí, mồ hôi và trí tuệ của nhiều thế hệ người thợ. Những giá trị ấy đang tiếp tục được trao truyền, tạo nền tảng để Công ty vững bước trong chặng đường mới.
Diện mạo Công ty Tuyển than Hòn Gai - Vinacomin hôm nay là dấu ấn của 66 năm bền bỉ xây dựng, đổi mới và phát triển.
Từ Xí nghiệp Bến Hòn Gai - khởi nguồn một hành trình Ngày 23/7/1960, Bộ Công nghiệp nặng ban hành Quyết định số 707/BCNN về việc giải thể cơ quan Tổng Giám đốc Khu mỏ Hồng Quảng, giải thể bộ máy Mỏ than Hòn Gai và Mỏ than Cẩm Phả, thành lập Công ty Than Hòn Gai. Trong cơ cấu Công ty Than Hòn Gai khi đó có Xí nghiệp Bến Hòn Gai - tiền thân của Công ty Tuyển than Hòn Gai ngày nay. Ngày 20/8/1960 trở thành dấu mốc lịch sử, mở đầu hành trình xây dựng và phát triển của Tuyển than Hòn Gai.
Đầu máy hơi nước kéo các đoàn tàu chở than tại Xí nghiệp Bến Hòn Gai trong những năm đầu xây dựng và phát triển. (Ảnh tư liệu)
Những ngày đầu, Xí nghiệp đứng trước muôn vàn khó khăn. Cơ sở vật chất thiếu thốn, thiết bị lạc hậu, điều kiện sản xuất còn nặng về thủ công, năng suất chưa cao. Nhưng cũng từ chính hoàn cảnh ấy, những phẩm chất đáng quý của người thợ Tuyển than Hòn Gai được hình thành và hun đúc: đoàn kết, cần cù, sáng tạo, kiên cường và luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ.
Cảng than Hòn Gai năm 1979. (Ảnh tư liệu)
Trải qua 66 năm, nhiệm vụ của Công ty ngày càng được mở rộng, nhưng sợi dây xuyên suốt vẫn là tổ chức tiếp nhận, sàng tuyển, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ than, góp phần đưa nguồn tài nguyên từ các mỏ đến các hộ tiêu thụ, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. “Tay búa, tay súng” - những trang sử được viết bằng lòng quả cảm Nếu những năm đầu là thời kỳ đặt nền móng thì những năm chiến tranh là chương lịch sử đặc biệt, ghi dấu tinh thần vừa sản xuất, vừa chiến đấu của cán bộ, công nhân Xí nghiệp Bến Hòn Gai. Trong những năm tháng chiến tranh phá hoại miền Bắc, Vùng mỏ là địa bàn trọng điểm bị đánh phá ác liệt. Nhà máy, bến cảng, kho than và các công trình sản xuất thường xuyên đứng trước hiểm nguy. Trong hoàn cảnh ấy, người thợ Tuyển than Hòn Gai vừa bám máy, bám việc, duy trì sản xuất, vừa cầm súng bảo vệ nhà máy và quê hương.
Tự vệ Xí nghiệp Bến Hòn Gai tham gia chiến đấu bắn máy bay Mỹ ngày 5/8/1964. Ảnh Bảo tàng Quảng Ninh.
Tinh thần “tay búa, tay súng” trở thành biểu tượng của một thế hệ người thợ mỏ kiên cường. Tiêu biểu là lực lượng tự vệ của Xí nghiệp, trong đó có Đại đội pháo cao xạ 37 mm do Anh hùng, liệt sĩ Đặng Bá Hát chỉ huy. Những người thợ ngày ấy đã biến lòng yêu nghề, yêu quê hương thành sức mạnh chiến đấu, góp phần bảo vệ cơ sở sản xuất và vùng trời Vùng mỏ. Những đóng góp trong sản xuất và chiến đấu được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Năm 1966, đơn vị được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba; năm 1968 được nhận Cờ thưởng thi đua Luân lưu khá nhất của Bác Hồ; năm 1972 được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì. Đặc biệt, năm 1973, Tiểu đoàn tự vệ Xí nghiệp Bến Hòn Gai được phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Đồng chí Nguyễn Ngọc Đàm - Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh thăm trận địa pháo 37mm (Xuân 1973) và trao tặng lẵng hoa của Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng cho Đại đội tự vệ Xí nghiệp bến Hòn Gai - Đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân đã bắn rơi máy bay Mỹ
Đó là những phần thưởng ghi nhận thành tích, nhưng sâu sắc hơn, đó là dấu ấn của một thế hệ đã góp sức bảo vệ thành quả lao động bằng chính lòng quả cảm của mình. Khôi phục sản xuất, từng bước đổi mới và hiện đại hóa Đất nước thống nhất, người thợ Tuyển than Hòn Gai lại bước vào một mặt trận mới: khôi phục sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất và từng bước đổi mới công nghệ.
Công nhân Xí nghiệp Bến Hòn Gai khôi phục lại mặt bằng sản xuất sau trận bom (năm 1972)
Năm 1975, Xí nghiệp Bến Hòn Gai được đổi tên thành Xí nghiệp Tuyển than Hòn Gai, đánh dấu bước phát triển mới trong quá trình thực hiện nhiệm vụ sàng tuyển, vận chuyển và tiêu thụ than. Bước vào thời kỳ đổi mới, Công ty từng bước thay đổi phương thức sản xuất, đầu tư thiết bị và nâng cao năng lực công nghệ. Năm 1986, đầu máy hơi nước được thay thế bằng đầu máy diesel, đồng thời trang bị các loại toa xe có tải trọng lớn hơn. Năm 1988, hệ thống thiết bị Nhà máy sàng Hòn Gai được cải tạo, đưa vào sử dụng các hệ thống sàng và máng rửa hiện đại hơn, góp phần nâng số chủng loại than từ 6 lên 10. Những năm đầu thập niên 1990 tiếp tục ghi dấu quá trình nâng cấp hạ tầng. Cảng Hòn Gai được cải tạo, có khả năng tiếp nhận tàu trên 10.000 tấn. Năm 1996, Cảng Nam Cầu Trắng chính thức hoạt động và trở thành cảng chính tiêu thụ than của Công ty. Một năm sau, năm 1997, Nhà máy Tuyển than Nam Cầu Trắng đi vào hoạt động, mở ra bước phát triển mới về công nghệ tuyển than. Năm 2001, Xí nghiệp Tuyển than Hòn Gai được đổi tên thành Công ty Tuyển than Hòn Gai, tiếp tục khẳng định vị trí của đơn vị trong dây chuyền sản xuất của ngành Than. Những nỗ lực trong sản xuất, đổi mới công nghệ và xây dựng đội ngũ đã được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Năm 2005, Công ty đón nhận Huân chương Độc lập hạng Ba; năm 2009 được trao tặng Cúp Thương hiệu xanh về môi trường; đặc biệt, năm 2010, Công ty vinh dự được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới. Những bước chuyển lớn trên hành trình phát triển Bước vào giai đoạn mới, Tuyển than Hòn Gai tiếp tục đứng trước những yêu cầu ngày càng cao về quy mô, công nghệ, môi trường và hiệu quả sản xuất.
Nhà máy Tuyển than Nam Cầu Trắng - dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện đại hóa công nghệ tuyển than của Công ty.
Một dấu mốc quan trọng là năm 2017, Công ty Kho vận Hòn Gai sáp nhập vào Công ty Tuyển than Hòn Gai. Công ty tiếp nhận thêm nhiệm vụ nhận than sạch từ các mỏ, quản lý và khai thác các kho than, bến cảng, đồng thời tổ chức tiêu thụ than cho các đơn vị sản xuất trong vùng Hòn Gai. Quy mô hoạt động và trách nhiệm của Công ty vì thế được mở rộng đáng kể. Năm 2019, Nhà máy Tuyển than Nam Cầu Trắng chấm dứt hoạt động theo chủ trương quy hoạch môi trường. Cũng trong năm này, Trung tâm Chế biến và Kho than tập trung vùng Hòn Gai giai đoạn I được khánh thành với công suất 2,5 triệu tấn; đến tháng 7/2022, công suất sàng khô được nâng lên 5 triệu tấn. Đây là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng, thể hiện quá trình thay đổi mô hình sản xuất theo hướng tập trung, hiện đại, nâng cao hiệu quả chế biến, kho vận và từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển gắn với bảo vệ môi trường.
Trung tâm Chế biến và Kho than tập trung vùng Hòn Gai - bước chuyển quan trọng trong đổi mới mô hình chế biến, vận chuyển của Công ty
Năm 2023, Trung tâm Điều hành sản xuất Cảng Làng Khánh được khánh thành. Tháng 7/2025, Công ty tiếp tục đưa vào sử dụng công trình hệ thống lưới chắn bụi kho than Cụm bến 3 - Cảng Làng Khánh, góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát bụi và cải thiện môi trường sản xuất. Những thay đổi đó cho thấy một Tuyển than Hòn Gai không ngừng thích ứng: từ những nhà máy, bến cảng truyền thống từng bước chuyển sang hệ thống chế biến, kho vận tập trung và các công trình ngày càng hiện đại. 66 năm - truyền thống làm nền tảng, đổi mới tạo động lực
Cảng Làng Khánh - một trong những khu vực sản xuất, kho vận và tiêu thụ than trọng điểm của Công ty.
Năm 2026, hành trình đổi mới tiếp tục được đẩy mạnh. Thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu đổi mới công nghệ, từ ngày 1/5/2026, Công ty thành lập 3 phân xưởng mới gồm Phân xưởng Tiêu thụ, Phân xưởng Vận tải và Phân xưởng Kho than. Đây là một trong những bước đi nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và đáp ứng yêu cầu sản xuất trong giai đoạn mới. Đặc biệt, dự án Hệ thống băng tải vận chuyển than Núi Béo - Hà Tu - Trung tâm Chế biến và Kho than tập trung vùng Hòn Gai - Làng Khánh đang được triển khai là điểm nhấn trong quá trình hiện đại hóa vận chuyển than của Công ty.
Hệ thống băng tải vận chuyển than Núi Béo - Hà Tu - Trung tâm Chế biến và Kho than tập trung vùng Hòn Gai - Làng Khánh - công trình trọng điểm trong quá trình hiện đại hóa vận chuyển than của Công ty năm 2026
Ngày 15/7/2026, Tổng Giám đốc Tập đoàn TKV Vũ Anh Tuấn đã kiểm tra tiến độ dự án, đồng thời làm việc với Công ty về kết quả sản xuất kinh doanh, đầu tư các dự án trọng điểm và công tác tái cơ cấu. Dự án được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực vận chuyển, giảm sự phụ thuộc vào phương thức vận chuyển truyền thống, tối ưu hóa chi phí và cải thiện điều kiện môi trường. Từ những đoàn tàu, bến cảng và dây chuyền sản xuất của những năm trước, đến những tuyến băng tải liên hoàn, hệ thống điều hành và các giải pháp tự động hóa hôm nay, sự thay đổi về công nghệ đang tạo nên diện mạo mới cho Tuyển than Hòn Gai. Đó cũng là cách truyền thống được tiếp nối trong thời đại mới: không bằng việc lặp lại những gì đã làm, mà bằng tinh thần dám đổi mới để làm tốt hơn. Viết tiếp trang sử mới 66 năm là một chặng đường đủ dài để nhìn lại những gì đã qua, nhưng chưa bao giờ là điểm dừng đối với Tuyển than Hòn Gai. Đằng sau mỗi dấu mốc lịch sử, mỗi công trình, mỗi bước tiến về công nghệ là sự đóng góp của nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên, công nhân và người lao động. Từ những người thợ vừa sản xuất vừa chiến đấu trong chiến tranh, đến những người lao động đang ngày đêm làm chủ dây chuyền công nghệ hiện đại hôm nay, tất cả đều góp phần tạo nên bản sắc và sức mạnh của Tuyển than Hòn Gai.
Hệ thống băng tải vận chuyển than Núi Béo - Hà Tu - Trung tâm Chế biến và Kho than tập trung vùng Hòn Gai - Làng Khánh – công trình trọng điểm trong quá trình hiện đại hóa vận chuyển than của Công ty năm 2026
Trong giai đoạn mới, Công ty tiếp tục hướng tới hiện đại hóa công nghệ sàng tuyển, chế biến than; đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa và chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả vận chuyển, kho cảng; quản trị tốt các nguồn lực; đồng thời đặt công tác an toàn và bảo vệ môi trường ở vị trí hàng đầu. Trong định hướng phát triển mới của tỉnh Quảng Ninh, yêu cầu hài hòa giữa phát triển kinh tế, công nghiệp, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên ngày càng được chú trọng. Với vai trò là một đơn vị quan trọng trong dây chuyền sản xuất, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ than, Tuyển than Hòn Gai tiếp tục nỗ lực đổi mới công nghệ, giảm tác động môi trường, nâng cao hiệu quả sản xuất và từng bước xây dựng mô hình sản xuất hiện đại, xanh và bền vững. Đó cũng là sự đóng góp thiết thực của Công ty vào sự phát triển lâu dài của Tập đoàn TKV, ngành Than và tỉnh Quảng Ninh trong chặng đường mới. Kỷ niệm Ngày thành lập Công ty Tuyển than Hòn Gai - Vinacomin là dịp để các thế hệ hôm nay tri ân những người đã đặt nền móng, tưởng nhớ những người đã cống hiến, hy sinh và tự hào về những thành quả đã được tạo dựng qua 66 năm. Từ Xí nghiệp Bến Hòn Gai năm 1960 đến Tuyển than Hòn Gai hôm nay là một hành trình của ý chí, bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”. Một hành trình được viết nên bằng mồ hôi của người thợ, bằng trí tuệ của những người làm khoa học - kỹ thuật, bằng sự tận tâm của đội ngũ cán bộ quản lý và trên hết là bằng sức mạnh đoàn kết của nhiều thế hệ. 66 năm - một chặng đường của niềm tin, bản lĩnh và khát vọng. Phía trước còn nhiều nhiệm vụ và thử thách, nhưng với nền tảng truyền thống được vun đắp qua các thế hệ, cùng tinh thần đoàn kết, đổi mới và sáng tạo, Công ty Tuyển than Hòn Gai - Vinacomin đang vững bước viết tiếp những trang sử mới, góp phần xây dựng ngành Than phát triển an toàn, hiệu quả, hiện đại và bền vững.
